กาพย์ " สายหยุดพุดจีบจีน เจ้า............." (most classic&romantic)

TSwad's picture

สายหยุดพุดจีบจีน    เจ้ามีสินพี่มีศักดิ์

ทั้งวังเขาชังนัก         แต่พี่รักเจ้าคนเดียว

 

เดิมเป็นที่เข้าใจว่า กาพย์บทนี้มีมาตั้งแต่สมัยอยุธยา แต่ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช แย้งว่า น่าจะเป็นบทพระราชนิพนธ์ในรัชกาลที่ 2 มากกว่า

พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ 2 ทรงเป็นผู้สร้างตำนานรัก ไทย - จีน ขึ้นเมื่อเกือบ 200 ปีที่แล้ว ด้วยหนึ่งในพระชายาของพระองค์คือ  “ เจ้าจอมมารดาอำภา ” บุตรีของพระอินทรอากร หรือ นายอิน เศรษฐีจีนฮกเกี้ยนแซ่หลิม ( ออกเสียงว่า “ หลิม ” ตามสำเนียงฮกเกี้ยน ) ที่ทำมาค้าขายอยู่ในเมืองไทย โดยตระกูลของท่านล่องเรือสำเภามายังสยามตั้งแต่สมัยอยุธยา

นายอินเป็นผู้มีความสามารถ มีสมองปราดเปรื่อง แม้มิได้สมัครเข้ารับราชการ แต่ในหลวง (รัชกาลที่ 2)ทรงเรียกตัวใช้สอยเสมอ โดยเฉพาะปัญหาเศรษฐกิจ จนได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระอินทรอากร โดยมีเจ้าจอมมารดาอำภา เป็นบุตรตรีคนที่ 3

 
เจ้าจอมมารดาอำภา เกิดที่เมืองจีน มารดาเป็นจีนและเป็นเอกภรรยาของพระอินทรอากร ( ตามธรรมเนียมที่ต้องมีภรรยาหลวงไว้ที่เมืองจีน ) ด้วยเหตุนี้ ท่านจึงต้องมัดเท้าให้เล็กอย่างคตินิยมของสตรีสูงศักดิ์ในสังคมจีนโบราณ ครั้นเมื่ออายุได้ 8 ขวบ ท่านบิดาจึงพาเข้ามาเมืองไทย ชื่ออำภานี้ ก็คงเป็นชื่อที่ใช้เมื่อมาอยู่เมืองไทยแล้ว
 
พระอินทรอากรนั้นอยู่เมืองไทยนานจนรู้ขนบประเพณีไทยดี โดยเฉพาะเมื่อได้รับความไว้วางพระราชหฤทัยอยู่เนืองๆ ด้วยเหตุนี้ ท่านจึงส่งบุตรีคนนี้ถวายตัวเข้ารับราชการเป็นละครรุ่นเล็กในวังหลวง เพราะตอนนั้นเจ้าจอมมารดาอำภามีอายุได้เพียง 9 หรือ 10 ขวบเท่านั้น คือมาจากเมืองจีนไม่นานนัก แต่ท่านก็หัดรำละครจนเชี่ยวชาญและแสดงละครในเรื่องอิเหนาเป็นตัวนางกาญจหนา เรียกติดปากกันมาว่า “ อำภากาญจหนา” ยังปรากฏชื่อในทำเนียบครูโขนละครทุกวันนี้
 
ครั้นอายุเข้าสาวรุ่นท่านก็เข้าถวายตัวเป็นบาทบริจาริกาในรัชกาลที่ 2 ซึ่งเห็นจะทรงโปรดท่านมาก เพราะทรงมีพระโอรสธิดากับท่านถึง 6 พระองค์
 
  “ สายหยุดพุดจีบจีน  เจ้ามีสินพี่มีศักดิ์
 ทั้งวังเขาชังนัก แต่พี่รักเจ้าคนเดียว”
 
โดยม.ร.ว.คึกฤทธิ์ เห็นว่าน่าจะทรงพระราชนิพนธ์ให้เจ้าจอมมารดาอำภามากกว่า เพราะมีเนื้อหาสอดคล้องต้องกันกับเหตุการณ์หลายอย่าง ดังจะได้แจงเป็นลำดับไปตามนี้
 
 “สายหยุดพุดจีบจีน”
 
 เพราะเจ้าจอมมารดาอำภา ท่านเป็นจีนแท้ เกิดเมืองจีน มัดเท้าเล็กอย่างสตรีจีน ซึ่งเป็นวัฒนธรรมที่ติดตัวท่านมาอย่างที่ปฏิเสธไม่ได้ ด้วยเป็นส่วนหนึ่งของสรีระของท่าน
 
 “เจ้ามีสินพี่มีศักดิ์”
 ดังกล่าวแล้วว่า เจ้าจอมมารดาอำภา เป็นบุตรีของพระอินทรอากร ซึ่งร่ำรวยมหาศาล ส่วนพระองค์นั้นก็ดำรงพระอิศริยยศอิศริยศักดิ์อันสูงยิ่ง
 
 “ทั้งวังเขาชังนัก”
 
 เรื่องราวของเหล่านางในในวังหลวงนั้น ย่อมซับซ้อนมีพรรคมีพวก มีอิจฉาริษยากันโดยทั่วไป คุณสมบัติอันสำคัญ 2 ข้อที่กล่าวข้างต้น ย่อมจะทำให้เจ้าจอมมารดาอำภาต้องตกอยู่ในฐานะเป็นที่อิจฉาริษยาอย่างไม่ต้องสงสัย 
 
  “แต่พี่รักเจ้าคนเดียว”
 
 ความข้อนี้เห็นจะจริงอีกเช่นกัน เพราะมิฉะนั้นคงไม่มีพระโอรสธิดากับเจ้าจอมมารดาถึง 6 พระองค์ เท่าที่ปรากฏในประวัติศาสตร์ไทย เจ้าจอมหลายท่านนั้นอาจไม่มีพระโอรสธิดากับในหลวงเลย ส่วนใหญ่แล้วจะมีเพียงองค์เดียว  หรือ 2 องค์เท่านั้น น้อยนักที่มีถึง 5 - 6  องค์เช่นนี้ 
 
 พระโอรสธิดา 6 พระองค์ อันประสูติแต่เจ้าจอมมารดาอำภา เรียงลำดับไปตามนี้
  1. พระองค์เจ้าชายกปิตถา กรมหมื่นภูบาลยริรักษ์ ( ประสูติ พ.ศ. 2357 ) ต้นราชสกุล กบิตถา
  2. พระองค์เจ้าชายปราโมช กรมขุนวรจักรธรานุภาพ(ประสูติ พ.ศ. 2359) ต้นราชสกุล ปราโมช
  3. พระองค์เจ้าชายเกยูร(ประสูติ พ.ศ. 2361) สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 4 ไม่มีทายาทสืบราชสกุล
  4. พระองค์เจ้าหญิงกัณฐา (ประสูติ พ.ศ. 2364) สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 3
  5. พระองค์เจ้าหญิงกัลยาณี (ประสูติ พ.ศ. 2365) สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 2
  6. พระองค์เจ้าหญิงกนิษฐน้อยนารี (ประสูติ พ.ศ. 2367) สิ้นพระชนม์ในสมัยรัชกาลที่ 4 และเป็นพระราชธิดาองค์สุดท้ายในรัชกาลที่ 2
 
 จริยวัตรของเจ้าจอมมารดาอำภานั้น ท่านเป็นคนเจ้าระเบียบ และแม้จะมีชาติกำเนิดเป็นจึน แต่เมื่อได้เข้ามาใช้ชีวิตในวังหลวงของไทย ท่านก็ดำรงธรรมเนียมนิยมอย่างแน่นแฟ้น เช่น การแต่งกายของท่านจะเป็นแบบนางใน คือนุ่งผ้าจีบหน้า และห่มสไบสีตามวัน แม้เมื่อชาววังเปลี่ยนมานิยมนุ่งผ้าโจง ท่านก็มิได้นุ่งตาม ขณะเดียวกันท่านก็มิได้ทิ้งภาษาจีนดั้งเดิมของท่าน เมื่อมีญาติพี่น้อง คนรู้จักที่เป็นจีนเข้าไปพบปะท่าน ท่านก็สนทนาด้วยภาษาจีนอย่างเคย ท่านมีอายุยืนนานถึง 4 แผ่นดิน คือ ตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ 1 ถึงรัชกาลที่ 4 (ก่อน พ.ศ. 2411 อันเป็นปีสวรรคตรัชกาลที่ 4 ) ได้เห็นความผกผันของเหตุการณ์บ้านเมืองมามากต่อมาก แต่ท่านก็ดำรงตัวและประคองพระโอรสธิดาของท่านมาได้ด้วยดี ด้วยอัธยาศัยและจริยาวัตรอันงดงามน่าเคารพนับถือของท่าน

 

Undefined
TSwad's picture

     พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย                                             เจ้าจอมมารดาอำภา

By TSwad --

 

{{{{Cummon in, hold my hands and let's walk together}}}} == สัญญาประคอง